ذکر ایام هفته
  حوزه نت
  پایگاه های اسلامی

  سایت رهبری
  بیانات رهبری
آیت الله جعفری تهرانی
  بیانات رهبری
  خبرنامه
جهت عضویت در خبرنامه از فرم زیر استفاده نمایید

ایمیل*
تلفن همراه*
تصویر امنیتی
ولایت و امامت/امام حسن عسگری(ع)معلم صبر، مربی انتظار

به‌عنوان شیعیان باید ببینیم که امام از زندگی کردن ما در تمام شئون چه انتظاری دارند در تمام جنبه‌ها نه فقط در یک بعد. یعنی آن چیزی که هم امام حسن عسکری(ع) از ما خواستند هم سایر ائمه، رعایت حقوق شرعی و حقوق واجب دینی و ترک محرمات است. یعنی اگر شیعه‌ای در واجبات کوتاهی کند و محرمات هم برایش عادی شود باید بداند که هرچقدر در جلسات دینی و عزاداری اهل‌بیت باشد و... (که همگی سرجای خود خوب است) فایده‌ای ندارد.

شاهین خلیلی:ابعاد زندگی امام حسن عسکری ع، جلوه‌ها و تجلی‌های فراوانی داشته است، ایشان در عمر کوتاه و در دوران اندک امامت خویش، جلوه‌های مختلفی را بر شیعیان نمایانده است.

شاید عده‌ای گمان کنند از آنجا که ایشان در حصر و تبعید و زندان بوده‌اند، امکان فعالیت سیاسی، هدایت فرهنگی یا پرورش شاگردان و تربیت عارفان را نیافته‌اند. اما نگاهی دقیق به زندگی کوتاه ایشان، نمایانگر آن است که ایشان در تمامی ابعاد آثاری گرانقدر، شاگردانی عالم و احادیثی هدایتگر به یادگار نهاده است. در ادامه در گفت‌وگو با حجت‌الاسلام والمسلمین قاسم خانجانی بیشتر با زندگی و میراث این حضرت آشنا می‌شوید:

  • نقش امام حسن عسکری(ع) در زمان خود و با توجه به شرایط و محدودیت‌هایی که ایشان با آنها دست به گریبان بودند چه بود؟ و امام یازدهم شیعیان از چه طرقی شرایط را جهت آماده کردن مردم برای غیبت امام دوازدهم فراهم کردند؟

یکی از مسائلی که کمتر به آن توجه شده زمینه‌سازی‌ غیبت امام زمان(عج) است البته این بحث از زمان امام هادی(ع) آغاز شده و به‌خصوص در زمان امام حسن عسکری(ع) پررنگ‌تر شد. چراکه ایشان آخرین امام حاضر در منظر جامعه و مردم بودند و به تبع آن نقش مهم‌تری را نیز باید در زمینه‌سازی‌ امامت امام زمان‌(عج) و عصر غیبت ایفا می‌کردند. در حقیقت این زمینه‌سازی‌ توسط امام حسن عسکری(ع) در دو محور انجام شد.

یکی بحث زمینه‌سازی‌ ذهنی بود که باید شیعیان را از نظر ذهنی آماده می‌کردند. هرچند که از زمان پیامبر اکرم(ص) بحث پیش آمدن غیبت امام دوازدهم را مکررا داشته‌ایم و به‌خصوص شیعیان با این مفهوم آشنا بودند اما اینکه این زمینه‌سازی‌ و این شرایط برای شیعیان از نظر ذهنی و فضای روانی عموم جامعه به‌وجود بیاید که به یکباره با غیبت امام دوازدهم احساس خلأ نکنند کاری بود که امام حسن عسکری(ع) انجام دادند. یکی از مواردی که به این بحث کمک می‌کرد اشاره‌های مکرر و تذکر به اصل بحث غیبت توسط امام یازدهم بود؛ یعنی اینکه مکرر گفته بشود که بعد از من امامی که امامت مسلمانان را به‌عهده خواهد داشت زمان زیادی در میان شما نخواهد بود و به غیبت خواهد رفت. این آماده کردن ذهن مردم برای این بود که توقع نداشته باشند که امام دوازدهم‌شان نیز مانند دیگر ائمه در دسترس آنها باشد و مداوم با وی در ارتباط باشند.

یک جنبه دیگر هم زمینه‌سازی‌ عملی است. یعنی اگر در روایات آمده و خود امام حسن عسکری(ع) هم متذکر می‌شوند به فضیلت انتظار فرج و وجود برکات امام غایب و خورشید پشت ابر، حالا به شکل عملی هم باید این تمرین را در جامعه ایجاد می‌کردند که غیبت برای مردم غیرمترقبه و ناگهانی نباشد و عدم‌دسترسی به امام دوازدهم باعث نشود که مردم در انجام امور دینی و شرعی خود به مشکل بر بخورند. لذا از چند راهکار استفاده کردند.

یکی از این راه‌ها، ارتباط‌های مکاتبه‌ای و نامه‌ای بود. به‌عبارتی با وجود همه محدودیت‌ها‌یی که داشتند و موانعی که برای شیعیان ایجاد شده بود و نمی‌توانستند ارتباطی مستمر و همیشگی با امام داشته باشند اما باز هم شاید ممکن بود امام بتوانند حضوری پاسخ برخی را بدهند و در جمع حاضر بشوند. اما خود امام عسکری(ع) هم به‌خاطر همین آماده‌سازی‌، پاسخ شیعیان را از طریق نامه و مکاتبه و ارسال پیام می‌دادند و رفع نیاز می‌کردند.

از نکات دیگر که در منابع آمده است، ایشان از پشت حاجب و پشت پرده پاسخ مراجعان را می‌دادند و در منظر قرار نمی‌گرفتند. ضمن اینکه در این زمان با وجود محدودیت‌هایی که حکومت عباسی برایشان ایجاد کرده بود و هم به‌خاطر شرایط سامرا و منطقه نظامی‌ای که وجود داشت، رفت‌وآمدها و رفتار وگفتارشان رصد می‌شد و آن آسانی دسترسی به ایشان (مانند دیگر ائمه) وجود نداشت. همچنین به‌دلیل عدم‌دسترسی آسان به شیعیان آن زمان، از عراق و ایران گرفته که شامل مرو خراسان، ری، قم، اهواز و... می‌شد تا مناطق دیگر، از سازمان وکالت برای دسترسی به امام حسن عسکری(ع) استفاده شده بود.

این سازمان وکالت خودش سازوکاری بود برای انس شیعیان با دوران غیبت و آمادگی مسلمین برای آنکه باید عادت بکنند از طریق وکلا و نمایندگانی که امام مشخص کرده بودند اقدام کنند.

بعد از امام حسن عسکری‌(ع) نیز همین وکلا نمایندگی امام دوازدهم را به‌عهده داشتند و در دوران غیبت صغرا هم که نایبان ارتباط داشتند همین رویه به شکل دیگری تمرین شد و شرایط مهیا گشت. می‌بینیم که در دوران غیبت صغری این استراتژی نقش مهمی را ایفا کرد و نایبان خاص حضرت جامعه را هدایت می‌کردند. در دوران‌های بعدی نیز همین رویه به شکل ارتباط با فقها و مراجع تقلید مطرح می‌شود که تاکنون هم ادامه دارد.

  • پس با این همه، نقش امام حسن عسکری(ع) در زندگی امروزی و جامعه نوین شیعیان بسیار زیاد و پررنگ است؟

همه این فرایند در اثر آماده‌سازی‌ و زمینه‌هایی بود که امام حسن عسکری(ع) در زمان حیات خودشان ایجاد کردند. از این‌رو نقش ایشان در پرورش و زندگی شیعیان بسیار پررنگ بود.این سیستم کارآمد و جا افتاده امروزی ارتباط مسلمین با مراجع تقلید، از برکات امام حسن عسکری(ع) است و همچنان ادامه دارد. البته بحث ارتباط با امام به شکل مستقیم در مواردی که درباره برخی علما مطرح شده بحث دیگری است که چون عمومیت ندارد قابل تجویز و قابل بحث نیست؛ به‌خصوص برای عموم جامعه و افراد عادی که چنین امکانی برایشان تقریبا وجود ندارد.

  • در زمینه انتظار و آموزه‌های امام حسن عسکری(ع) برای شیعیان در زمینه صبر و انتظار چه می‌شود گفت و ما منتظران امام زمان(عج) چه نکاتی را می‌توانیم از نگرش امام حسن عسکری(ع) برای زندگی امروزی و انتظار امام‌زمان(عج) برداشت کنیم؟

مهم‌ترین بحثی که باید به آن دقت بشود این است که ما بیشتر از آنکه در توهم انتظار امام زمان(عج) به سر ببریم با حقیقت آن آشنا باشیم و یک انتظار حقیقی را در زندگی داشته باشیم. انتظار همچنان که از مفهوم آن پیداست یعنی آنکه انسان چشم به راه یک حقیقت و واقعه‌ای باشد. ما امروز باید ببینیم در زندگی خود چقدر واقعا چشم به راه ظهور و فرج آقا امام‌زمان(عج) هستیم. باید توجه داشته باشیم که انتظار نباید فقط در حد یک شعار باشد. چطور اگر مادری منتظر فرزندش باشد مثلا پسری که مدتها نبوده و حالا در راه خانه است، سعی می‌کند تمام شرایط را به‌گونه‌ای فراهم بکند که فرزندش بعد از رسیدن به منزل از فضا و شرایطی که مهیا شده لذت ببرد، یعنی انتظار با تمام وجود و فراهم کردن همه شرایط به‌معنای واقعی آن. خب ما چقدر این آمادگی را در انتظار امام زمان(عج) ایجاد کرده‌ایم؟ نکته دیگر اینکه در مفهوم انتظار باید براساس آموزه‌های امام حسن عسکری(ع) عمل کنیم. به‌عنوان شیعیان باید ببینیم که امام از زندگی کردن ما در تمام شئون چه انتظاری دارند در تمام جنبه‌ها نه فقط در یک بعد. یعنی آن چیزی که هم امام حسن عسکری(ع) از ما خواستند هم سایر ائمه، رعایت حقوق شرعی و حقوق واجب دینی و ترک محرمات است. یعنی اگر شیعه‌ای در واجبات کوتاهی کند و محرمات هم برایش عادی شود باید بداند که هرچقدر در جلسات دینی و عزاداری اهل‌بیت باشد و... (که همگی سرجای خود خوب است) فایده‌ای ندارد.

اگر ما به انجام واجبات و ترک محرمات آنطور که ائمه از ما خواستند توجه نکنیم، وارد یک زندگی شعاری شده‌ایم که مورد رضایت و خشنودی ائمه ازجمله امام زمان(عج) نخواهد بود. اگر منتظر ظهور هستیم و اگر آرزوی در رکاب ایشان بودن را داریم، امام زمان(عج) بیش و پیش از آنکه به شعار ما نگاه بکند به عمل ما نگاه خواهند کرد. منتظر یعنی کسی که تمام شرایط را برای حضور امام فراهم می‌کند. دینداری کاریکاتوری مؤثر نخواهد بود اما جهات دیگر دینداری به‌خصوص حقوق مردم اگر توجه نشود طبیعتا عملکردمان به آموزه‌های امام حسن عسکری(ع) نیست.

  • نوع تربیت و رفتار امام حسن عسکری(ع) را در رشد و آموزش فرزند بزرگوارشان چطور می‌شود بررسی کرد و از آن استفاده کرد؟ اصولا ارتباط میان این دو امام بزرگوار چگونه بوده است؟

اگر به‌عنوان یک آموزه مشخص بخواهیم درنظر بگیریم، آموزه‌های دینی ائمه چون از منظر وحی است از یک چشمه و منشا سرچشمه می‌گیرد. اما اینکه بخواهیم درباره ارتباط امام حسن عسکری(ع) با امام زمان(عج) موضوعی را مشخص بکنیم، طبیعتا چون زمان خیلی کمی بعد از ولادت امام زمان(عج) تا شهادت امام حسن عسکری(ع) وجود دارد شاید به این شکل نشود برای ارتباط خاص امام با فرزندشان مطرح کرد. اما آموزه‌های کلی مثلا در ارتباط با سیره عبادی، نوع نگاه و عبادت، امام حسن عسکری(ع) یک الگو بود؛ به جهت توجه و تأکید ایشان بر عبادت که گاه در شرایط فوق‌العاده سختی انجام می‌شد. یا بحث درباره مفاهیم دینی‌ای که مطرح است مثل مبارزه با ظلم و توجه به پارسایی و از قبیل اینها موارد زیادی است. متأسفانه چون امام زمان(عج) را خیلی در انظار عمومی مردم نشان نمی‌دادند و پنهان می‌کردند نیز از این مهم کمتر می‌دانیم. وقتی شیعیان از امام حسن عسکری(ع) درباره امام دوازدهم می‌پرسیدند، جواب کلی می‌دادند و فقط در شرایط خاصی به برخی از شیعیان خاص ایشان را نشان می‌دادند.

  • امام چطور با مردم ارتباط می‌گرفتند؟

دوران امام حسن عسکری(ع) از یک سو با فشار مضاعف حاکمان جور بر شیعیان و از سویی دیگر با زندانی و محصورکردن ایشان همراه بود، آنچنان که ایشان در شهری نظامی سکونت داشتند و همچون تبعیدیان موظف بودند تا 2روز در هفته به نزد حاکم رفته و حضور خویش را اعلام کنند مبادا از شهر خارج شده باشند، اما در این وضعیت نیز شیعیان وظیفه ارتباط با امام خویش را فراموش کردند و امام عسکری هم از هر فرصتی برای ارتباط با ایشان استفاده می‌کردند، نگاهی به برخی از احادیث می‌تواند بیانگر آن خفقان و این ارتباط درخشان باشد.

علی بن جعفر از «حلبی» روایت کرده است: در «عسکر» جمع شدیم و روزی که حضرت از خانه خارج می‌شد، منتظر ماندیم تا او را زیارت کنیم. اما دستور کتبی حضرت صادر شد که: «کسی بر من سلام نکند و حتی کسی با دست مرا نشان ندهد و به طرف من اشاره نکند، چون جان شما در خطر است.»

آنچه از امام حسن عسکری (ع) نقل شده است، در اوج این خفقان بوده است و بیان هر سخنی از ایشان یا حتی ارتباط با اشاره به ایشان، می‌توانسته به قیمت جان برخی از شیعیان تمام شود. اما در همین وضعیت ایشان سخن می‌گفته و برخی نیز با ازخودگذشتگی این سخنان را شنیده و نقل کرده‌اند.

داوود بن اسود ـ که عهده دار آماده کردن حمّام امام بوده است ـ می‌گوید: « مولایم ابومحمّد علیه‌السلام مرا خواست و چوبی گرد و بلند، که شبیه پاشنه در بود و دست را پُر می‌کرد، به من داد و فرمود: این را به نزد «عَمْری» ببر. من راه افتادم و در بین راه به سقّایی برخورد کردم که استری همراهش بود و این استر، مزاحم مسیر و راه من بود. سقّا گفت: بر استر بانگ بزن تا حرکت کند. من چوب را بلند کرده، استر را زدم و چوب شکست. به محلّ شکستگی چوب نگاه کردم و دیدم در آنجا نامه‌هایی قرار دارد، به سرعت چوب را در آستین خود مخفی کردم.»


Share

ارسال دیدگاه
متن پیام : *
نام :
پست الکترونیک :
آدرس وب :
تصویر امنیتی :
 
 
 

  سایت مراجع
  جام معرفت
نماز ظهر عاشورا
  اساسنامه

  لوگوی سایت
برای قرار دادن لوگوی تبلیغاتی سایت آدرس زیر را کپی کرده و در وبلاگ و یا سایتتان قرار دهید www.rahtousheh.com/Files/102488/logo.swf
نشر تراث
کانون نخبگان
ایران هسته ای
  اخبار هیئت

  اوقات شرعی
  حدیث روز

حدیث موضوعی
 پیامک مذهبی

 نور سافت
  آمار سایت
» امروز :
» تعداد بازدید کننده : 1740
» تعداد بازدید : 1857
» دیروز :
» تعداد بازدید کننده : 1453
» تعداد بازدید : 1707
» کل بازدید ها :
» تعداد بازدید کننده : 2334969
» تعداد بازدید : 2827786
  جستجو